Historiek

Vocaal-instrumentaal ensemble Zefiro Torna werd opgericht in 1996. De naam drukt op allegorische wijze uit hoe de mythologische god van de westenwind Zephyrus er telkens weer in slaagt de barre winter te verdrijven. Dit vormde een inspirerend thema voor heel wat dichters en componisten uit de middeleeuwen, de renaissance en de barok. Het ensemble brengt de muziek uit deze periodes op een unieke wijze tot leven. Het ensemble werkt met muzikanten die historische instrumenten bespelen, welbepaalde vocale technieken beheersen en vertrouwd zijn met de Historically Informed Performance (H.I.P.) praktijk.

Dit streven naar een uitgepuurde muzikale authenticiteit is duidelijk te merken in El Noi de la Mare (2004), een verzameling kerstliederen uit de middeleeuwen en renaissance, uitgevoerd in een veelheid aan kleuren en in zeer verscheidene combinaties van stemmen en instrumenten. De cd-opname hiervan wint in 2005 de Klara Muziekprijs voor beste Vlaamse cd. Ook de vertolking van een Venetiaanse liedbundel in Greghesche (2005) laat zich in dit opzicht opmerken. In dit programma brengt een negenkoppige bezetting, steunend op het musicologische werk van Dr. Katelijne Schiltz, muzikale meesterwerken uit de renaissance weer tot leven. De Fragilitate (2006) is dan weer een vertolking van een bundel schoolliederen en middeleeuwse gezangen uit de Finse middeleeuwen. Met de hulp van een knapenkoor en een Finse hakkebordspeler winnen ze snel de harten van het publiek en een jaar later rijft de cd-opname de felbegeerde Diapason d’Or binnen. Het hoofse programma Les Champions des Dames vormt in 2009 de brug tussen middeleeuwen en renaissance met een verzameling motetten, ballades, rondeaus, en virelais die de vrouw centraal opvoeren, haar schoonheid bejubelen en het verlangen melancholisch bezingen.

Zefiro Torna wil echter ook actuele kunstuitingen betrekken in zijn producties. Daarom wijkt het ensemble geregeld af van deze louter muzikale koers en brengt het multidisciplinaire programma’s in relatie tot wetenschap, filosofie, literatuur, visuele kunsten, theater en hedendaagse dans. Zo is er in 2000 de muziektheaterproductie Chaunceleer, geproduceerd door het Toneelhuis en onder regie van Tom Hannes. De partituur ‘On Circus’ van John Cage vormt hierin de basis voor een bewerking van Geoffrey Chaucers’ ‘Canterbury Tales’.

Twee jaar later roepen in Mermaphilia soundscapes, samples, historische klanken en tekstflarden de mythische wereld van de Sirene op terwijl Antje De Boeck het publiek meeneemt op een imaginaire reis langsheen avonturen, schoonheid, verderf en destructie. In 2007 trekt Zefiro Torna de kaart van de hedendaagse dans en werkt in Puzzled samen met het dansgezelschap ZOO/Thomas Hauert aan een multimediale voorstelling gebaseerd op oude muzikale raadsels.

Etnische invloeden vinden we terug in Assim (2008), een coproductie met LOD, het Muziekcentrum de Bijloke Gent en het Internationaal Festival van Vlaanderen Gent. Dick van der Harst inspireert zich voor deze partituur op het religieuze oeuvre van Jacob Obrecht en op de Indonesische gamelantraditie.

De installatie/performance Ecce Homo (2009) baseert zich op zijn beurt op het werk van Caravaggio en de temperamentenleer en kan rekenen op de medewerking van visueel kunstenaar Ief Spincemaille en videast Wies Herman. Ter gelegenheid van de tienjaarlijkse Ros Beiaard Ommegang (Unesco Werelderfgoed) en in coproductie met muziektheaterhuis Pantalone en het Ros Beiaardcomité/Stad Dendermonde creëert Zefiro Torna in 2010 de familievoorstelling Te Ros!. In deze voorstelling komt de sage van het ros Beiaard en de vier Heemskinderen weer tot leven in een virtuoos spel van muziek, video en stoere ridderepiek. Pers, jong en oud publiek laten zich door deze wervelende voorstelling helemaal op sleeptouw nemen.

Zefiro Torna werkt vanuit verschillende kunstdisciplines samen rond een variatie van symbolische of allegorische thema’s die verwijzen naar Tijd, Ruimte en Mens. De fascinerende ‘Gesamtkunst’ die hieruit voortvloeit krijgt een dieperliggende betekenis en overstijgt het louter muzikale. Zo wordt in Les Tisserands (2006) vanuit de Kathaarse doctrine gereflecteerd over de dualiteit der dingen en over de tegenstelling tussen Goed en Kwaad, het Yin en het Yang. Het programma blijft na negen jaar nog steeds een graag geziene gast in binnen- en buitenland. Dezelfde equipe buigt zich in 2010 over het thema van de Apocalyps en maatschappelijke transitie in O, Monde Aveugle. De première vindt plaats tijdens het Gergiev Festival Rotterdam, daarna toert het programma langs diverse culturele centra, en festivals in Tsjechië en Slovenië. Shadows (2011) vindt dan weer zijn inspiratie in de Tenebrae-traditie. Op visuele wijze worden de innerlijke aspecten van het spel der schaduwen geconfronteerd in een voorstelling met live-kalligrafie door Brody Neuenschwander en een cyclische compositie van Jeroen D’hoe.

Tijdens het concertseizoen ’11-’12 viert Zefiro Torna zijn vijftienjarig bestaan met een serie van vier multidisciplinaire voorstellingen die opgebouwd zijn rond het thema van de Twee-Eenheid. Het ensemble nodigt hiertoe tal van kunstenaars uit waaronder zenpriester en theatermaker Tom Hannes, danscompagnie ZOO/Thomas Hauert en de Argentijnse schilder José Alberto Marchi. In augustus 2012 gaat Odeo in première tijdens het Laus Polyphoniae festival te Antwerpen. Historisch dansspecialiste Sigrid T’Hooft laat vijf zangers en vier instrumentalisten van Zefiro Torna samen met een danseres en een commedia dell’arte acteur de burleske inhoud herleven van de teksten geschreven door Manoli Blessi in het 16de eeuwse Venetië.

In oktober 2012 gaat het ensemble met Scattered Rhymes een avontuurlijke samenwerking aan met het Frank Vaganée jazztrio. Arrangementen van muziek van componisten als Dufay, Monteverdi, Schönberg en Liszt en eigen composities op teksten van Petrarca’s Canzoniere vormen de inhoud van een tijdloze hommage. Het programma kent grote bijval bij o.a. DeSingel/KLara, De Handelsbeurs te Gent. In 2015 krijgt het project een nieuwe adem met de Londense hedendaags-klassieke zangeres Juliet Fraser, wat resulteert in een cd bij Home Records in het najaar van 2015.

In december 2012 deelt Zefiro Torna het podium van kunstencentrum NONA met het theatergezelschap Abattoir Fermé. In Apocalypso wordt het publiek tijdens groteske en genereuze avonden getrakteerd op ‘De komst van de Grand Macabre’ van Michel de Ghelderode. In juni 2013 brengt Zefiro Torna i.s.m. de gregoriaanse zanggroep Psallentes een uniek programma rond de Servaaslegende volgens minnezanger, dichter Hendrik Van Veldeke in opdracht van de Dag van de Oude Muziek te Alden Biesen.

In juli 2013 vormt de muziektheatervoorstelling Nerf één van de hoogtepunten van de Zomer van Antwerpen. Samen
met de acteurs van het figurentheater Ultima Thule wordt het verstrengelde bestaan van twee stokoude geliefden op magisch-realistische wijze verbeeld. Pers en publiek uiten zich in superlatieven. Het programma wordthernomen tijdens het MAfestival en later het Samhain festival te Neerpelt. Daarop volgt een uitgebreide tournee in Vlaamse culturele centra met meer dan 30 voorstellingen in het voorjaar van 2015.

In oktober 2013 gaat De Allegorie van het Verlangen in première in het RadialsystemV te Berlijn. Samen met Vocalconsort Berlin en de charismatische Tunesische zangeres Ghalia Benali beschouwt Zefiro Torna de thematiek van het Hooglied vanuit westerse en oriëntaalse muzikale tradities. Het programma volgt sindsdien een buitenlands traject langs podia en festivals te Mechelen, Berlijn, Hamburg, Winterthur, Sevilla, Vilnius en Amsterdam. In oktober 2016 verschijnt ‘The Allegory of Desire bij Warner Classics. De release wordt voorafgegaan en gevolgd door een nieuwe internationale tournee.

In 2014 start Micro/Kosmos als laboproject. Een eerste versie wordt gepresenteerd tijdens het festival AlbaNova te Bilzen, een verder ontwikkelde versie in de Manufactuur werking van de Bijloke te Gent. Zefiro Torna ontvangt bovendien de uitnodiging om de productie te promoten voor de algemene vergadering van de REMA (Réseau Européen de Musique Ancienne). Jurgen De bruyn, artistiek leider van Zefiro Torna, wordt aangesteld als co-curator van het festival Alba Nova (organisatie Musica vzw). Micro/Kosmos gaat als zelfstandige voorstelling in première tijdens de Musikfestspiele te Potsdam en wordt voorgesteld tijdens de showcase van de Classical:Next conventie te Rotterdam.

In het najaar van 2014 ontstaat een nieuwe samenwerking op vraag van het Vlaams Radio Koor. Dit resulteert in de productie Amore Amaro. Het programma wordt opgebouwd rond madrigalen en geestelijk repertoire van de Vlaamse polyfonist Giaches de Wert en van barokcomponist Claudio Monteverdi. Het ensemble treedt aan in een instrumentale bezetting en begeleidt het Vlaams Radio Koor gedirigeerd door Hervé Niquet. De reeks van vijf concerten te Hasselt, Merelbeke, Brussel, Brugge en Lier worden lovend onthaald en bereikt een ruim publiek.

In opdracht van Laus Polyphoniae werkt Zefiro Torna in 2015 samen met de hedendaags beeldend kunstenares Anne-Mie Van Kerckhoven en installatiekunstenaar Ief Spincemaille. Plus Nulz Regretz, het private kabinet van Margareta van Oostenrijk, benadert de complexe gevoels- en leefwereld van de landvoogdes via verzen van Hofbiograaf Jean Lemaire de Belges. Hij prijst Margareta in de Couronne margaritique in proza en poëziestijl. Zijn ‘Epître de l’Amant vert’ is een allegorie waar hij zijn hoofse liefde tegenover zijn meesteres uitdrukt via de bek van Margareta’s levensgezel: een papegaai, die ze van haar moeder erfde. Op burleske wijze getuigt deze van Margareta’s liefdesleven en gedraagt zich pedant als jaloerse minnaar die zelfs een grafschrift voor zijn eigen dood voorziet.

Binnen het kader van Mons2015 Culturele Hoofdstad van Europa realiseert Zefiro Torna de sociaal-artistieke productie Lassus Kroegentocht en de concertformat Lassus en de Luit met koren uit de amateursscène. Na de première in Mechelen, Partnerstad van Mons2015, volgt een reeks concerten in Bergen. Tijdens de zomer 2016 plaatst Zefiro Torna dit project in Europees perspectief en brengt het ensemble samen met plaatselijke vocale ensembles een reeks concerten in Letland en Slovenië.

Tijdens het concertseizoen 2016-17 viert Zefiro Torna zijn 20-jarig bestaan. Het jubileumjaar wordt ingezet met de cd-release door Warner Classics en concertreeks van de Allegorie van het Verlangen. Onder de noemer reZeptuur offreert het ensemble een bouquet garni van nieuwe en herwerkte programma’s waarin meeslepende muziek, kruidige amuses, geestrijke dranken en selecte wijnen bijdragen tot een bijzondere zin- nenprikkelende ervaring. Binnen dit kader lanceert het ensemble de muzikaal-culinaire producties Sluimer en Lassus Grand Cru. Het omvangrijk locatieproject JUST= in coproductie met T’ARSENAAL/LAZARUS in het kader van het stadsfestival OP.RECHT.MECHELEN 2016-2018 vormt het sluitstuk van de feestelijk seizoen van Zefiro Torna.

In het zog van de feestelijkheden rond Jheronimus Bosch 500 creëert Zefiro Torna in 2016 de productie Heremiet. Vertrekkend vanuit het persoonlijk universum en muzikale achtergrond van de drie heremieten Tom Hannes, Mauro Pawlowski en Jurgen De bruyn krijgt de enigmatische inhoud van de Bosch’s Heremiet- en-triptiek een aparte bewerking binnen een auditief en visueel landschap, gecreëerd door Timo Van Luijk.

Het inhoudelijke werk en de symbolistische aanpak van Zefiro Torna wordt binnen een breed cultureel veld als referentieel beschouwd. Jurgen De bruyn wordt, als artistiek leider van het ensemble, door instanties als de Alamire Foundation, FARO en de Hendrik Consciencebibliotheek te Antwerpen uitgenodigd tot het schrijven van artikels en het geven van lezingen betreffende de musicologische en kunsthistorische thema’s die aan bod komen in de producties van Zefiro Torna. Deze multidisciplinaire aanpak deed Zefiro Torna internationale faam verwerven. Het ensemble is dan ook een graag geziene gast in gerenommeerde concerthuizen en op muziek- en kunstenfestivals. De eigen creaties vallen geregeld in de prijzen en vele hiervan zijn reeds op cd verschenen bij de labels Eufoda, Warner Classics, Et’Cetera en Homerecords.