INTERVIEW
Beethoven als voorloper van het transhumanisme
Artistiek leider van Zefiro Torna Jurgen De bruyn over kantelpunten in de geschiedenis

Het muziekensemble Zefiro Torna staat sinds jaar en dag gekend om zijn vernieuwende concepten en dat geldt zeker ook voor de nieuwe productie PAST >| ORALE, BTHVN transhumanized. Naar aanleiding van het Beethovenjaar ontwierp Jurgen De bruyn, samen met SEAD Network, een utopisch ecosysteem. In een verrijkend gesprek legt hij uit wat we ons daarbij voor moeten stellen.

> Aan wat voor muziek mag het publiek zich verwachten?

Het geheel voelt aan als een radiofoon werk, een ietwat dystopische omgeving gevuld met flarden klassieke muziek, gesproken woord, geluidskunst, ambient en electro pop. Het instrumentarium is herkenbaar en tegelijkertijd bizar. Frederik Croene’s piano is deels ontmanteld en wordt op onverwachte wijze behandeld. Epoque instrumenten als cello, mandoline of romantische gitaar krijgen een elektronisch verlengstuk. Geluidskunstenares Pak Yan Lau gaat als een ‘wizzard’ aan de slag met toy piano’s, synths en electronics.

> Wordt er ook gezongen in de voorstelling?

Ja, we brengen fragmenten uit de liedcyclus ‘An die ferne Geliebte’ van Beethoven, vertolkt door tenor Mathis Van Cleynenbreugel. Een man is verwijderd van zijn geliefde en probeert zijn liefde over te brengen via de natuur: de wolken, de wind, een rivier of de vogels. Tijdens de voorstelling ervaar je hoe de mannelijke figuur meer en meer weg wordt gefilterd en hoe de vrouwelijke figuur naar de voorgrond treedt. Zangeres en ecofilosofe Birsen Uçar (van de popgroep Hydrogen Sea n.v.d.r.) vervult de rol van die ‘verre geliefde’ en voegt teksten en songs toe aan de voorstelling. Ze is een soort intuïtieve figuur die de natuur belichaamt. Ze waarschuwt en brengt hoop, ze staat symbool voor de toekomst.

> Voor dit concert werken jullie samen met SEAD network. Wat voor organisatie is dat?

SEAD (Space Ecologies Art & Design) is een netwerk van jonge activisten die wereldwijd bio-art-projecten opzetten. Hun realisaties tonen de relatie tussen de natuur en de computerisering van de maatschappij. Hun experimenten gaan hand in hand met de plaatselijke sociaal-maatschappelijke context, lokale gebruiken en traditie. Ze zijn erg actief op sociale media en ondersteunen campagnes zoals die van Youth for Climat. SEAD werkt ook mee aan futuristische projecten met NASA.

> En hoe werken jullie dan precies met hen samen?

Samen met hen onderzoeken we de microscopische wereld. Er is een hele wereld die onzichtbaar is voor de mens, maar waar we wel mee geconnecteerd zijn. Daar zijn we ons niet altijd van bewust. Om voor die bewustwording te zorgen, integreren we een installatie in de voorstelling. We gaan die microscopische wereld visueel blootleggen aan de hand van projecties. Het fijne is dat onze muziekklanken de micro-organismen zullen beïnvloeden. De levende organismen worden dus aangestuurd door de omgeving en dat proces wordt gemonitord via een elektronenmicroscoop. Op die manier creëren we visuals, die op de omgeving gemapt zullen worden en die ervoor zorgen dat je terechtkomt in een utopisch ecosysteem.

> Zowel in de ‘Pastorale’ van Beethoven als in de filosofie van SEAD zit een vooruitgangsoptimisme.

Het idee van het transhumanisme, waar men door de natuur gestelde grenzen probeert te doorbreken, speelt inderdaad een belangrijke rol in onze voorstelling. Ik vind het enorm boeiend om op zoek te gaan naar kantelpunten in de geschiedenis. Ludwig van Beethoven werd in zijn tijd geconfronteerd met de impact van de de industriële revolutie. En met alles wat zich nu aandient, gaan ook wij heel wat zaken moeten herdenken. Ons huidige westerse systeem loopt op zijn einde. We moeten terug in dialoog gaan met de natuur en een manier vinden om meer te resoneren met onze omgeving. Er zijn zaken die nu goed zijn en die we mee moeten nemen naar een nieuwe tijd, maar technologische en wetenschappelijke vooruitgang mag ons niet afschrikken. Voor ons project vonden we o.a. inspiratie in het boek ‘The Mushroom At The End Of The World’ van de Amerikaanse antropologe Anna Lowenhaupt Tsing. Ze beschrijft hoe een matsutake, een heel kostbare zwam, alleen maar gedijt in verstoorde omgevingen. Daarmee wil ze zeggen dat er wel nog hoop is, maar dat we creatief zullen moeten omspringen met de ruïnes die we hebben aangericht. Het transhumanistische gedachtegoed bevat dus zeker een soort vooruitgangsoptimisme, een geloof in de mogelijkheden van de mens.

> De voorstelling zal plaatsvinden in de Plantentuin van Meise. Waarom de keuze voor deze plek?

Het concert zal plaatsvinden in de gebouwen van expojaar ‘58, waar zich ook de labo’s van de Plantentuin bevinden. Het is een wat futuristische omgeving. Je ziet dat ze gebouwd zijn vanuit het vooruitgangsoptimisme van de jaren vijftig, maar tegelijkertijd ook al wat versleten zijn. Door die spanning, krijgt de locatie iets verontrustend, wat een gedroomde setting is voor deze voorstelling.

Interview door CC Strombeek en CC Meise, in het kader van de voorstellingen op 23 en 24 mei 2021.